Onderzoek fietsers en verkeersregels 2009

Subject:	Onderzoek fietsers en verkeersregels 2009
Date:	Thu, 14 Jan 2010 13:18:46 -0800 (PST)

Eind 2008 heb ik voor de eerste keer onderzocht hoeveel fietsers zich
wel en niet aan een aantal verkeersregels hielden. Ik heb dit
onderzoek nu weer uitgevoerd.

Opzet

1. Het onderzoek vond plaats in de periode van 21-12-2009 t/m
11-01-2010.

2. Ik heb de fietsers onderzocht die ik tijdens mijn normale fiets- en
looproutes tegenkwam. Het onderzoek was dus niet volkomen willekeurig
(dat lijkt mij nog niet zo makkelijk om voor elkaar te krijgen), want
er was sprake van een bepaalde mate van subjectiviteit, doordat ik die
fietsers onderzocht die IK tegenkwam, maar omdat ik verder geen
selectie heb toegepast was het onderzoek wel in voldoende mate
willekeurig.

3. Ik heb gelet op de verkeersregels t.a.v. verkeerslichten (correct:
door groen fietsen, fout: door rood), weggebruik (correct: rechts
fietsen op de weg of fietspad, fout: links fietsen of in
voetgangersgebied fietsen), fietsverlichting volgens het TNO-rapport
"Vergelijking van fietsverlichtingsvormen" [http://
www.rijkswaterstaat.nl/dvs/actueel/nieuwsberichten/archief/2008/09September/fietsverlichtingwatisopvallendenveilig.jsp].
Andere regels heb ik dus buiten beschouwing gelaten en dat betekent
dat dit onderzoek in dit opzicht de zaken positiever voorstelt dan ze
in werkelijkheid zijn (meer regels onderzoeken betekent dat meer
fouten gemaakt kunnen worden).

4. Van elke onderzochte fietser heb ik nagegaan of deze de in 3
genoemde regels correct hanteerde. Was dit het geval, dan kreeg de
fietser het label 'goed'; maakte de fietser 1 of meer fouten (*1), dan
kreeg de fietser het label 'fout'. Hierbij heb ik twijfelgevallen
(bijv. fietslampjes die nauwelijks licht gaven) het voordeel van de
twijfel gegeven. Fietsers die niet goed waarneembaar waren heb ik
buiten beschouwing gelaten.

5. Ik heb de zwaarte van een fout en/of de aanwezigheid van
verzachtende omstandigheden niet meegenomen (*2).

6. Tijdens het onderzoek werden de aantallen fietsers met het label
'goed' en 'fout' bijgehouden.

*1) Ik heb niet gelet of een fietser meerdere fouten maakte. Dit had
vooral een praktische reden: maakte een fietser 1 fout, dan hoefde ik
er niet meer op te letten of er nog meer fouten gemaakt werden door
die fietser en was ik t.a.v. die fietser klaar. Als ik wel op meerdere
fouten gelet zou hebben en die wel geteld zou hebben, dan zou je nog
kunnen discussieren of sommige combinaties van fouten niet als 1 fout
gezien moeten worden.

Het kwam trouwens vaak voor dat 1 fietser meerdere fouten maakte. Op
zich niet vreemd, want het is moeilijker om geen fouten te maken dan
wel (waarschijnlijk volgt het aantal fouten per fietser een zg.
normale verdeling). Daarnaast is er ook zoiets als regel(on)trouw.

Voorbeeld: een fietser zonder enig licht fietser over de stoep, is al
3 fouten. Regelmatig zie ik fietsers die zelfs 5 of 6 fouten (dit kan
vrij snel oplopen, mijn record t.a.v. de in punt 3 genoemde regels
staat op 8) scoren als ze langs fietsen. Tja, dan kan je wel leuk
verder fietsen, maar die fouten verdwijnen daarmee niet...

Dat ik niet op meerdere fouten lette, betekent wel dat het aantal
fouten (veel) groter is dan het aantal fietsers met fouten. Dus de
werkelijkheid ziet er (veel) slechter uit dan dat uit dit onderzoek
naar voren komt.

*2) Ook dit heeft een praktische achtergrond: het is sowieso (en zeker
binnen dit onderzoek) lastig om een fout een weging te geven. Ik heb
alle fouten dezelfde zwaarte gegeven, nl. de zwaarte van 1 fout.

Niet alleen is het moeilijk een fout een zwaarte toe te kennen als je
kijkt naar de fouten onderling, maar ook als je kijkt naar de
gradaties binnen 1 fout. En dan heb ik het nog niet gehad over rol van
de verkeerssituatie in het geval van een specifieke fout (hoewel ik
het twijfelachtig vind om een verkeerssituatie als verzachtende
omstandigheid aan te voeren, want vooraf weet je immers niet hoe die
situatie uitpakt en dus ook niet of gezien de verkeersveiligheid
verantwoord is een fout (bijv. door rood rijden) te gaan maken).

Een gevolg van het niet meenemen van de zwaarte van een fout betekent
wel dat, omdat sommige fouten minder zwaar zouden kunnen wegen, de
werkelijkheid er wellicht minder slecht er uit ziet dan dat uit dit
onderzoek blijkt.

Waarnemingsresultaten

Totaal waargenomen fietsers = 2242
Aantal fietsers met label 'goed' = 686
Aantal fietsers met label 'fout' = 1556

Conclusie

Percentage fietsers met label 'goed' = 31%
Percentage fietsers met label 'fout' = 69%

Op zich niet een verrassende uitkomst, want dit wisten we al.

Als we dit vergelijken met de cijfers van vorig jaar (eind 2008), toen
het percentage fietsers met een label 'fout' 67% bedroeg, is er nu dus
sprake van een (geringe) verslechtering.

Verdere overwegingen

De volgende vraag zou moeten zijn of deze conclusie betekent dat er
van een zodanig negatief effect sprake is dat 'bestrijding' van
fietsers die zich niet aan de regels houden nodig is. Je zou eerst de
gevolgen op de relevante aspecten moeten onderzoeken en pas als er in
onaanvaardbare mate een negatief gevolg t.a.v. (1 of meer van) die
aspecten vastgesteld wordt, is 'bestrijding' aan de orde. Persoonlijk
denk ik dat negatieve effecten t.a.v. aspecten als verkeersveiligheid,
(a-)sociaal gedrag en regelrespect wel aanwezig zijn.

Vervolgens is de vraag wat die bestrijding dan kan zijn. Nu zijn in
het verleden opties genoemd als: meer controles, meer voorlichting en
mentaliteitsverandering (o.a. t.a.v. verkeersinzicht), waarbij die
laatste 2 gericht moeten plaatsvinden. Daarvoor zou onderzocht moeten
worden welke motivatie, welke redenen fietsers aanvoeren voor hun
fout. Het doet er daarbij niet toe of die redenen kloppen, maar het
gaat erom wat de fietsers vinden. Dan kan gerichte (uitgaande van de
aangevoerde redenen) voorlichting etc. plaatsvinden.

Tot slot wil ik graag iedere waargenomen fietser bedanken voor zijn/
haar onbewuste bijdrage aan dit onderzoek.

Fred.