Een koude winter

Subject:	Een koude winter
Date:	Sun, 10 Jan 2010 14:25:26 +0100

http://www.klimatosoof.nl/node/1071

De winter in Nederland, in Europa en ook in Noord Amerika is stevig
ingezet. Hoe komt het zo koud, terwijl een gemiddelde Nederlandse
winter toch een kwakkelwinter is? Vanwege de geografische ligging van
Nederland wordt het weer sterk bepaald door de luchtsoort die ons land
binnenstroomt. De fysische eigenschappen van die luchtsoort worden
grotendeels bepaald door de omstandigheden in het zogenaamde brongebied
van de luchtsoort, en de omstandigheden "onderweg". Iedereen weet dat
het veel uitmaakt of de wind van zee komt of van het land, of hij uit
het oosten komt of uit het westen, enzovoort.

De vraag welke luchtsoort ons land binnenkomt wordt beantwoord door
luchtdrukverdeling. De ligging van hoge- en lagedrukgebieden bepalen de
windrichting en daarmee de luchtsoort. De geografische verdeling van de
drukgebieden is niet willekeurig maar verloopt volgens bepaalde
patronen. Daardoor ontstaan trends die soms kort zijn (dagen tot weken)
en soms langer (maanden tot jaren en zelfs nog langer)

Voor de huidige kou zijn enkele verschijnselen verantwoordelijk . De
eerste heeft te maken met de situatie van bovenkant troposfeer en
onderkant stratosfeer boven het Arctische gebied. Het gaat daarbij om
de zogenaamde Arctic Vortex .

http://klimaatgek.nl/klimaatimg/vortex.jpg

Bron: The Arctic Climate System (Serreze + Barry, 2005)

De Arctic Vortex is een langdurige grootschalige luchtcirculatie in de
bovenlucht van de Noordpool. De Vortex wordt gevormd door koude lucht
hoog in de atmosfeer, vanaf 5 kilometer boven het aardoppervlak. Deze
aanwezigheid van kou levert lagedrukwerking op in de bovenlucht,
waardoor rond de Vortex een sterke stroming in de bovenlucht ontstaat
met extreem koude lucht.

De Arctic Vortex is gekoppeld aan een ander atmosferisch fenomeen, de
Arctische Oscillatie (AO). Dat is een samenstel van twee tegengestelde
druksituaties op hogere breedten. De Arctische Oscillatie heeft de
sterkste invloed op het weer in Europa en Noord Amerika gedurende de
late herfst en de winter. In de andere jaargetijden zijn de invloeden
veel minder uitgesproken.

De positieve fase van deze oscillatie bestaat uit sterke
hogedrukgebieden in de buurt van de Azoren en diepere lagedrukgebieden
boven IJsland, waardoor grote hoeveelheden zachte lucht ver naar het
noorden wordt gebracht. Deze situatie boven het noorden van de
Atlantische Oceaan wordt ook wel een positieve fase in de NAO genoemd
(Noord-Atlantische Oscillatie). Momenteel wordt de NAO wel als een
regionale variatie van de AO gezien.

Als de AO negatief is, verandert de drukverdeling op hogere breedten, en
wordt de sterke westenwind in de bovenlucht, die de Arctic Vortex
begeleidt, veel zwakker. Je kunt die band van sterke westenwinden het
beste vergelijken met een strak aangetrokken "korset", waarbinnen de
extreem koude lucht is opgesloten. Als die winden op een bepaald moment
zwakker worden kan de kou boven de Noordpool als het ware niet meer in
bedwang worden gehouden. Door deze veranderingen kunnen grote
hoeveelheden zeer koude lucht tot ver naar het zuiden zakken.

Bron: http://nsidc.org/

De bovenbeschreven variatie in luchtdrukverdeling op hogere breedte
verloopt in fases. De Noord-Atlantische Oscillatie oscilleert als
regionale afgeleide van de Arctische Oscillatie op hetzelfde ritme op en
neer als de AO. Als we de NAO-index, een afgeleide van de AO, op de
figuur hieronder bekijken , dat zien we dat sinds eind november er
sprake is van een sterk negatieve index. De bovenbeschreven situatie
met koude arctische lucht die boven Noord Amerika en Europa sterk naar
het zuiden zakt doet zich al een aantal weken voor, en blijft nog steeds
hardnekkig aanwezig.

Bron: http://www.noaa.gov/

Wanneer we kijken naar de NAO index vanaf 1860 (figuur hieronder) dan
valt op dat tijdens koude winters de NAO-index veelal negatief was.
Voorbeelden zijn de winters van de jaren '40 en de winters van 1956, de
koude jaren '60, 1979 en 1996. Vaak blijft de NAO-index enige jaren
achtereen relatief laag. Mede daarom komen koude winters vaak in
clusters voor.

Een fraai voorbeeld van deze correlatie is ook dat van de 15
Elfstedentochten die gereden zijn sinds 1909 er 11 plaats vonden in een
winter met een negatieve NAO-index. Van de 4 tochten die gereden zijn
in een winter met positieve NAO-index waren er 2 in winters met een
NAO-index van +0,2 respectievelijk +0,1. Een sterk verband dus!

Vanaf het begin van de jaren tachtig is de NAO-index, met uitzondering
van 1996, 1997 en 2001, altijd hoog tot zeer hoog geweest , hetgeen
resulteerde in een groot aantal zeer zachte winters. Dat beeld kwam
goeddeels overeen met het beeld dat de AO de laatste decennia gaf: lage
luchtdruk boven de Noordpool, en bovennormale wintertemperaturen in
grote delen van de USA en Europa. Maar de afgelopen jaren is de
NAO-index aan het dalen.

Bron: http://www.cgd.ucar.edu/cas/jhurrell/nao.stat.winter.html

Bovenstaand grafiekje toont het verloop van de NAO-index vanaf 1990 tot
en met de winter van 2008/2009, plus een trendlijn. De trend is
duidelijk. Als zonnecyclus 24 ook nog even uitblijft, kan dat tot een
fraaie afkoeling leiden. Toenemende kansen op Elfstedentocht(-en) de
komende jaren!

Voor meer details zie http://www.klimaatgek.nl/cms/

--
Henk
Meet het leven niet af aan hoe vaak we ademhalen maar aan de momenten
dat we ademloos zijn.